Aktualizacja w dniu 23.09.2026 – Czy gmina może odmówić bezpłatnego transportu do szkoły specjalnej wybranej przez rodzica?
Adam G., ojciec dziecka w spektrum autyzmu i niepełnosprawnością sprzężoną, zawnioskował do gminy o organizację transportu i opieki dla syna w czasie przewozu do wybranej Szkoły Podstawowej. Prezydent miasta odmówił, uzasadniając swą decyzję faktem, iż wybrana szkoła jest placówką położoną za daleko oraz że w najbliższym otoczeniu dziecka znajdują się szkoły, do których można zapisać chłopca.
Niekoniecznie. Sama odległość szkoły nie przesądza o odmowie.
To jeden z najczęstszych problemów zgłaszanych przez rodziców dzieci z niepełnosprawnościami. Zgodnie z art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[1] gmina ma obowiązek zapewnić uczniowi z niepełnosprawnością bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu albo zwrócić rodzicom koszty dowozu organizowanego we własnym zakresie.
W praktyce najwięcej sporów dotyczy pojęcia „najbliższej szkoły”. Wiele samorządów utożsamia ją ze szkołą położoną najbliżej miejsca zamieszkania dziecka. Tymczasem sądy administracyjne od lat wskazują, że nie chodzi wyłącznie o odległość, ale o możliwość realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
Co oznacza najbliższa szkoła
Choć przepisy posługują się pojęciem „najbliższej szkoły”, nie oznacza ono automatycznie szkoły położonej najbliżej domu ucznia.
Od lat zwracają na to uwagę sądy administracyjne, wskazując, że kluczowe znaczenie ma możliwość realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Szkoła musi zapewniać dziecku takie warunki nauki, wychowania i opieki, które odpowiadają jego indywidualnym potrzebom.
Potwierdza to również stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej w odpowiedzi na wystąpienia generalne Rzecznika Praw Dziecka, zgodnie z którym rodzice mają prawo wybrać szkołę najlepiej realizującą zalecenia wynikające z orzeczenia i zapewniającą dziecku odpowiednie warunki kształcenia, o ile placówka rzeczywiście jest w stanie zapewnić dziecku odpowiednie warunki nauki, wychowania i opieki[2].
Oznacza to, że za „najbliższą szkołę” może zostać uznana także placówka położona dalej, jeżeli to właśnie ona jest w stanie zapewnić realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
Kiedy gmina powinna sfinansować dowóz do szkoły położonej dalej?
Przykładowo wtedy, gdy szkoła znajdująca się bliżej miejsca zamieszkania:
- nie realizuje zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego;
- nie zatrudnia odpowiednich specjalistów;
- nie prowadzi terapii lub zajęć wskazanych dla dziecka;
- nie zapewnia odpowiednich warunków organizacyjnych lub dostępności wynikającej z przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (dalej: UZD)[3];nie jest w stanie zagwarantować wsparcia wynikającego z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
W takich sytuacjach rodzice mogą wykazywać, że wybrana szkoła jest placówką najlepiej odpowiadającą potrzebom dziecka, a gmina nie może ograniczać się wyłącznie do kryterium odległości lub kosztów transportu.
Co na ten temat mówi Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzeczniczka Praw Dziecka?
W opublikowanym w 2026 r. raporcie Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał, że rozbieżne interpretacje pojęcia „najbliższej szkoły” są obecnie jedną z głównych przyczyn sporów między rodzicami a samorządami. Z raportu wynika, że gminy często kierują się przede wszystkim odległością oraz kosztami dowozu, podczas gdy dla rodziców najważniejsze jest zapewnienie dziecku edukacji odpowiadającej jego potrzebom.
RPO podkreślił również, że celem przepisów o dowozie nie jest wyłącznie organizacja transportu, ale zapewnienie dziecku rzeczywistego dostępu do edukacji na zasadach równości i niedyskryminacji[4].
Podobne problemy dostrzega Rzeczniczka Praw Dziecka, która w wystąpieniach generalnych kierowanych do Ministerstwa Edukacji Narodowej zwracała uwagę na liczne trudności zgłaszane przez rodziców dzieci z niepełnosprawnościami. Wskazywała na konieczność doprecyzowania przepisów oraz zapewnienia skuteczniejszej ochrony prawa do nauki tej grupy uczniów[5].
Co zrobić, gdy gmina odmówi?
Przede wszystkim nie warto poprzestawać na ustnej informacji.
W takiej sytuacji należy:
- wystąpić do gminy o pisemne rozstrzygnięcie wraz z merytorycznym uzasadnieniem;
- sprawdzić czy szkoła wskazywana przez gminę rzeczywiście realizuje wszystkie zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego;
- zgromadzić dokumenty potwierdzające potrzeby dziecka, w szczególności opinie specjalistów i informacje ze szkoły;
- skorzystać z przysługujących środków odwoławczych;
- w razie potrzeby zwrócić się o wsparcie do Rzecznika Praw Dziecka[6], Rzecznika Praw Obywatelskich[7] lub właściwego kuratora oświaty.
Podstawa prawna:
[1] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 820 z późn. zm.).
[2] Zob. Stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej w kwestii dowozów uczniów z niepełnosprawnościami, znak: DK-WIP 072.10.2025.JE w odpowiedzi na wystąpienia Rzecznika Praw Dziecka, znak: ZZS.422.3.2025.KK i ZZS.422.34.2025.KK
https://brpd.gov.pl/2026/08/10/dowoz-uczniow-z-niepelnosprawnosciami-men-odpowiada-rpd/
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 1411; zm.: Dz. U. z 2024 r. poz. 731.
[4] Zob. Raport „Realizacja przez samorządy obowiązku dowozu uczniów z niepełnosprawnościami do placówek edukacyjnych. Praktyka, wyzwania, rekomendacje”, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, 2026 r.
[5] Zob. Wystąpienie generalne Rzeczniczki Praw Dziecka Moniki Horna-Cieślak do Minister Edukacji dotyczące problemów związanych z dowozem dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do placówek oświatowych, znak: ZZS.422.34.2025.KK
[6] W przypadku osoby poniżej 18 roku życia
[7] W przypadku osoby między 18 a 24 rokiem życia oraz w zakresie monitorowania postanowień Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych oraz konstytucyjnym